Bát vị hoàn- phần 1

Bài bát vị là một cổ phương, do danh y Trương Trọng Cảnh sáng tạo ra. Thành phần: thục đia 8 lạng, sơn thủ 4 lạng, hoài sơn 4 lạng, phục linh 3 lạng, trạch tả 3 lạng, đan bì 3 lạng, phụ tử 1 lạng, nhục quế 1 lạng (lạng tính theo cân tiểu ly). Cách dùng: Các vị tán bột luyện với mật làm hoàn to bằng hạt ngô ngày uống 12 viên đến 16 viên, chia làm 2 lần uống trước bữa ăn, khoảng 60 hoàn trong một ngày đến 70 hoàn trong một ngày.
Tác dụng: Ôn bổ thận dương. Chỉ định điều trị: chữa chứng mệnh môn hỏa suy, người gầy khí kém, lưng gối đau lạnh, tiểu không lợi hoặc không kiềm chế được, ban đêm đi tiểu nhiều lần. Chứng thận dương hư suy, ho đờm nhiều thủy thũng, đại tiện lỏng đi lâu ngày. Chứng bên trong thực hàn mà bên ngoài giả nhiệt. Trương Trọng Cảnh nói: “Bài này là thuốc thanh để chữa chứng thủy tràn lên thành đờm”. Chu Đan Khê nói: “Ốm lâu âm hỏa bốc lên, tân dịch sinh ra đờm mà không sinh ra huyết. Bài thuốc này dẹp chứng hỏa đờm tự tiêu đi”. Phương giải: Theo Hải Thượng Lãn Ông thì Trương Trọng Cảnh dựa theo tượng hình quẻ khảm đã nghĩ và lập ra bài thuốc này để bổ thủy và hỏa. Ông viết: “Người ta sống bởi thủy hỏa và thận là gốc của thủy hỏa”. Bài này kiêm cả công lẫn bổ, đầy đủ âm dương vì âm dương cùng gốc, không có dương thì không thể sinh sôi nảy nở được và không có âm thì dương kh ông thể trưởng được. Người xưa cho rằng: “Khéo bổ dương tất phải trong âm cầu dương”.  Bài vị hoàn tức là lục vị hoàn phối hợp với phụ tử, nhục quế (tuy rằng lục vị có từ bát vị). Ở đây phu tử, nhục quế làm chủ, là thuốc cay nhiệt cơ thể bổ hỏa trong thủy, thủy hỏa được dưỡng thì thận khí trở về nguyên chỗ. Theo kinh dịch tức là một vạch ngang hào dương trong quẻ khảm không có vạch ngang hào dương ấy thì không thành quẻ khảm. Phụ tử là thuốc lưu thông các kinh mạch, tính chạy mà không giữ lại. Nhục quế giỏi nạp khí, dẫn hỏa quy nguyện tính nó giữ lại mà không chạy thích hợp với chứng bệnh môn hỏa suy mà hư hỏa thượng phù, thận không nạp khí mà thở gấp và hạ tiêu hư hàn. Hai vị quế phụ đều khó khống chế, cần được lục vị là thuốc thuần âm, vị hậu nhuận hạ, để khơi thông đưa đường rồi mới dẫn xuống thận. Tiết Lập Trai nói: “Chỉ quế phụ ở bài bát vị thì có thể bổ thận, ở bài khác thì làm cho tuyên thông”. Trong phương bát vị. Trọng Cảnh dùng lục vị để chế ngự quê phụ mà làm bàn chăn thận dương vì không có âm thì dương không hòa được. Những phương thuốc thường sắc với bát vị: Để giảng hỏa phải tiêu hoàn bát vị bằng nước muối loãng. Để bổ tang tỵ, cần tiêu bằng nước gạo rang. Để dẫn thuốc, cần phải tiêu bằng rượu. Dùng nước lã đun sôi thuốc là để thuốc dẫn không nhanh không chậm. Nếu sợ bài bát vị dẫn hỏa đi xuống quá mức gây ra thượng hư hạ thực thì sáng uống bổ trung ích khí chiều uống bát vị. Nếu kèm tỳ vị hư hàn thì dùng nước sắc lý trung thang để uống hoàn bát vị. Muốn ích phế để sinh thận thì dùng thuốc sắc mạch thang uống với bát vị hoàn. 
Khánh Linh-Sức khỏe & Đời sống/ Bộ Y tế – Hà Nội – Số 24(836)1999

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *